Jezebel M. Villanueva

HAEAD NGA MGA TAEAN-AWON

Samtang ginatan-aw nakon ro maeapad nga kaeanasan,
Nagakaeain-eain nga mga tean-awon hay akong nakit-an.
Kamana it nagaeinupad-eupad nga mga pispis,
Ag nagakiniay-kiay nga mga paeay.

Sa bakueod, kaniyugan ag kabukiran,
Hay haeos matimsog ro mga pananom.
Eabi-eabi eon gid ro mga tinuean-on,
Nga nagahaead katon it pagkaon.

Malimpyo ro ilig it tubi sa suba
Nga nagahalin pa sa tuburan ag busay,
Sa tunga it malikot nga kagueangan,
Nga ieistaran it nagakasari-saring mga kasapatan.

May mga baruto nga nagaeutaw-eutaw
Sa malinong nga baeod it baybay.
Nagapinamunit ag nagatinaksay,
It mga isda nga matambok ag eab-as.

Apang ro mga taean-awon sa pagtaliwan it mga dinag-on,
Hay amat-amat nga nagkaeasamad ag nagkaeaduea.
Bangud sa pagdaeasa ag pagpanghimueos
It maeain ag mapanghalit nga mga tawo.

San-o baea naton maeubtan o mapan-uhan?
Nga ro atong manami nga mga taean-awon nga gintuga
Ag ginhaead it Ginoo, hay umaeagi eamang ag ginpahueam.
Ag indi gid puydi nga maskin sin-o katon, nga akuon ag agawon.


SA PAGTALIWAN IT MGA DINAG-ON
Kato anay...
Ro mga kahoy ag mga pananom
hay nagasaut-aot sa huyop it presko nga hangin.
Ro mga bueak hay nagakiay-kiay
sa pagpamasyar it mga alibangbang.

Ro mga kapispisan hay mahilway
nga nagaeupad-eupad sa idaeom it kaeangitan.
Bukon it maeangaang ag manami sa eawas
ro mahaganhagan nga kainit.

Makaron...
Ro atong palibot hay haeos gakaealhit ro higko.
Maeangto ag mabaho ro hugom it puro polusyon nga hangin.
Ag ro kaeangitan hay nagaieitom eon
nga daea it daeagko nga mga pabrika.
Ro tubi hay nagaeunang ag gakaealhit ro mga eay-on,
nga kaitumon, kabahuon ag kaeang-ugon.
Ro silak it adlaw hay masakit ag makapaeaso sa panit.

Sa masunod pa nga mga dinag-on,
ro mga pananom hay nagakaeuo.
Indi eon kita makapabuhi it bag-ong tanom,
kon padayon ro ueobrahon nga pagpanghalit it mga tawo makaron.
Makaeueuoy gid ro atong paeaabuton,
Eabi eon gid ro mga tawo nga nagasalig sa mga pananom.

Sa mga inunga sa makarong henerasyon,
paabuton pa baea naton nga ro atong kalibutan
hay indi eon mapuslan ag maistaran?
Kita gid dapat ro magpanguna sa pagbag-o
it manami nga mga bueuhaton sa atong pangabuhi.
Agud mapasaeamatan man kita it atong manugpanubli.
Ngani kita gid dapat hay magpananom.
Dahil sa sambilog nga tanom ro atong buhion,
nagadugang ro kabuhi it atong pinalanggang kalibutan.


PANAMGO
Bangon, anino it buean,
Eupad sa mga gakatueog,
Sudla ro isip, basaha ro tagipusuon.

Ubra it kaugalingon nga istorya,
Pagtao it sueundon, bay-i sandang mag-arte,
Ubraha eon ro imong gustong ubrahon,

Bago nanda buksan ro andang mga mata,
Ag sa pagbugtaw nanda,
Owa eon sanda it madumduman.


AKO ISAEA
Ako euman isaea, nagamuto-muto nga pirme ko nga gina-obra,
Owa it nakaeubot, maskin ngani ako
Kinahangean ko it bulig, kay ino ako maagto?
Ro ang kabuhi owa it binag-o, ako man gihapon isaea.

Nakabatyag ako it kasubo, sa akong ginainubra,
Sa pagklaro it akon nga panan-awan, nagadaeom ro nina,
Gausoy it tawo nga kapareho kakon,
Ginatan-aw ko sanda nga maghalin samtang ako hay iya gihapon.

Kanda hay nakiiba ako,
Sayod ko bukon nanda ako it kapareho;
Pero manami ro andang pagtrato,
Naobra ko eon ro akong ueubrahon.

Pakig-amig ro akong sabat;
Kung isipon ko, espesyal nga tuod
Akong mga amig nga hipigan ko gid,
Bangud utang ko kanda ro hiyum-hiyom sa akong bibig.

Dati nga isaeahanon, may una eon nga kaibahan,
Nagahueat nga matapos ro pag-amiguhan,
Bangud ro tanan hay may katapusan;
Mangin isaeahanon, kakon hay nakatugna eon.

- JEZEBEL M. VILLANUEVA
University of the Philippines

______________________

TUGYAN

Daeha ro akong alima
Ro akong bilog nga eawas ag kaeag.
Daeha bisan siin nimo gusto.
Ginatugyan ko kimo,
Ag ubraha kon ano ro imong gusto.
Agud pagabunyagan ko,
Ro isaea ka maayad-ayad
Nga istorya sa akong kabuhi.

_______________________

PAEANAWON

Sa kada paeanawon nakon,
Naga-umpisa sa mahinay nga tikang.
Maghalin sa mahipos
Ag simple nga pagpanaw.
Nga kon siin ro paminsaron
Kapareho it malinong nga suba.
Ag ro damgo hay kapareho
It maaas nga bukid.

Kon makaagi ako
Sa isaea ka lugar it kapiutan.
Ro akong handum pa gid
Hay tukaron ro kagueangan it kabudlay.
Ag tabukon ro madaeom
Nga suba it kataeagman.
Hasta makasapoe sa maeapad
Nga paeahuwayan..

Pero basi indi gihapon ako
Magtiner it mabuhay.
Bangud usuyon ko pa gid
Ro lugar nga mangin akon.
Ag padayunon ro paeanawon
Hasta sa ginahandum nga padueongan.
Agud mabatyagan nakon
Ro matawhay nga kapahuwayan.

- JEZEBEL M. VILLANUEAVA
University of the Philippines